Дүрэм ба стандарт

Платформын дүрэм юунд тулгуурласан бэ

Австрали, АНУ, Шинэ Зеланд, Ирланд, Өмнөд Африк, Хятад, Энэтхэгийн ажиллаж байгаа зах зээлүүдийн дүрмээс Монголын нөхцөлд тохирохыг нь сонгож авав. Доор бүх тоон хэмжигдэхүүнийг эх сурвалжтай нь оруулсан.

1 · Сонгосон загвар

Дэлхийд гурван загвар ажиллаж байна. Монголд гурвуулангийн эрлийз хэрэгтэй — газар нутгийн хэмжээ, малчны байршил, интернэтийн чанар өөр өөр.

A
Онлайн үнэлгээт худалдаа

Мал бэлчээртээ байхад аккредитацитай үнэлгээчин үнэлж, стандарт анкет + видео байршуулна. Худалдан авагч малыг үзэлгүй санал өгнө. Алслагдсан сумдад тохиромжтой.

Эх загвар: AuctionsPlus (Австрали) — жилд 600,000+ үхэр, 3 сая+ хонь, $1.2 тэрбум эргэлт
B
Виртуал хорооны худалдаа

Жинхэнэ зах, хорооны талбайд камер тавьж, танхимын болон онлайн санал зэрэг явна. Төвийн зах, аймгийн төвд.

Эх загвар: bidr (ШЗ), MartEye/LSL (Ирланд) — 70+ аукционы төв, 120,000+ худалдан авагч
C
Урьдчилсан нийлүүлэлтийн гэрээ

Намрын мах бэлтгэлд үйлдвэр 2–4 сарын өмнө тодорхой жин, тоо, үнээр захиална. Малчин төлөвлөх боломжтой болно.

Эх загвар: Superior Livestock (АНУ) — видео/хиймэл дагуулын урьдчилсан гэрээ, «base weight» + үнийн гулсалт

2 · Лотын ангилал ба үнэлгээчний аккредитаци

2.1
Хоёр ангиллын лот

Үнэлгээт лот — гуравдагч талын үнэлгээчний дүгнэлттэй, худалдан авагчийн хамгаалалт үйлчилнэ. Тодорхойлолтот лот — малчны өгсөн мэдээллээр, «байгаагаар нь» зарагдана, хамгаалалт бараг байхгүй. Хоёрыг эхнээсээ тод ялгана.

2.2
Үнэлгээчний 3 түвшин

Түвшин 3 (шинэ) → 2 → 1. Шинэ үнэлгээчин төрөл тус бүрд 8 зэрэгцээ үнэлгээ хийж, түвшин 1-ийн үнэлгээчнээр батлуулна. Түвшин 1 болоход 4 жил + 60 үнэлгээ.

2.3
Түвшин буурах механизм

Жилийн доод квот биелүүлээгүй, эсвэл худалдан авагчийн 12 сарын дундаж оноо унасан бол түвшин буурна. Кодоо бусдад ашиглуулбал шууд 6 сар түдгэлзүүлнэ.

Эх сурвалж: AuctionsPlus Assessor Accreditation
2.4
Лот бүр авч явах өгөгдөл

Ээмэгний код, үүлдэр, хүйс, нас (шүд), амьд жин (өлсгөлөнгийн цагтай хамт), тарга хүч, зан ааш, эмчилгээ ба эмийн хоригийн хугацаа, бэлчээр, мал эмнэлгийн гэрчилгээ, бүсийн өвчний төлөв.

3 · Хүлцэл ба жингийн маргаан

Энэ хэсэг бол «үзэлгүй худалдах»-ыг боломжтой болгодог цөм. Хүлцэлгүй бол итгэл үүсэхгүй.

3.1
Гурван түвшний хүлцэл

Тэг хүлцэл — үүлдэр, цусны удам, нас. 10% хүлцэл — хүйс, эвэр. 80/10 дүрэм — нийлүүлсэн малын 80% нь үнэлсэн ангилалд байх ёстой, 10%-иас илүүгүй нь хөрш ангилалд орж болно (тарга хүч, шүд, зан ааш). «Нэгэн жигд» гэж үнэлсэн лотод хүлцэл огт байхгүй.

3.2
Жингийн хүлцэл

Бод мал ±3%, бог мал ±5%.

3.3
Маргааны хугацаа

Худалдан авагч хүлээж авснаас 48 цагийн дотор мэдэгдэнэ. Дахин жинлэлт 7 дахь хоногт, тэжээл, устай саравчинд байрлуулсны дараа, гуравдагч этгээд байлцан хийгдэнэ.

3.4
Үнийн залруулгын томьёо

Залруулга = P × (W_үнэлсэн − W_хүргэсэн)

P = кг-ийн зарагдсан үнэ. Хүргэсэн жинг үнэлгээтэй ижил өлсгөлөнгийн цагт (curfew) шилжүүлж харьцуулна.

3.5
Татгалзах эрх

Малын 5%-иас илүү нь зарласан жингийн мужаас 10%-иас илүү хазайсан тохиолдолд худалдан авагч лотоос татгалзаж болно.

Эх сурвалж: AuctionsPlus tolerance models & weight dispute case study

4 · Худалдааны формат ба саналын дүрэм

4.1
Зөөлөн хаалт (soft-close)

Сүүлийн 30 секундэд санал ирвэл тоолуур 30 секунд болж дахин эхэлнэ. Нийт сунгалт 30 минутаар хязгаарлагдана.

Яагаад: Roth & Ockenfels (AER 2002) — хатуу хаалттай eBay-д аукционы 37%-д сүүлийн минутад санал ирдэг байхад, сунгалттай Amazon-д 1%-иас бага. Зөөлөн хаалт «сүүлчийн секундийн заль»-г устгана.
4.2
Нууц дээд үнэ (proxy bid)

Худалдан авагч дээд хязгаараа өгвөл систем түүний өмнөөс алхам алхмаар нэмнэ. Дүнг бусад оролцогч харахгүй — сервер зөвхөн эзэнд нь илгээнэ.

4.3
Саналын алхмын хүснэгт

Үнэ өсөх тусам алхам томорно. Амьд мал: 5,000₮/кг хүртэл 20₮, 15,000₮ хүртэл 50₮, дараа нь 100₮. Ноолуур: 100,000₮ хүртэл 500₮, дараа нь 1,000₮.

4.4
Зээлийн хязгаар

Санал өгөх эрх = батлагдсан хязгаар − одоо тэргүүлж буй бүх лотын дүн. Шинэ худалдан авагч хүсэх хязгаарынхаа 20–25%-тай тэнцэх буцаагдах дэнчин тавина.

4.5
Хиймэл үнэ өсгөлтийн хяналт

Нэг зарагчид төвлөрсөн санал өгөгч, өндөр давтамжтай ч ялдаггүй данс, хаалтын өмнөх татгалзал, IP/төхөөрөмжийн давхцлыг бодит цагт оноолж, сэжигтэй лотыг түр зогсооно.

4.6
Аудитын мөр

Санал бүр серверийн дугаартай (bid_seq), өмнөх бичлэгийн хэштэй холбогдож бүртгэгдэнэ. Буцаж засах боломжгүй.

5 · Төлбөр, escrow, хураамж

5.1
Хураамж худалдагч талд

Комисс биш, толгой тутмын шатлалт хураамж: бод мал 1–200 толгой 9,000₮, 201–400 8,600₮, 401+ 8,100₮; бог мал 1,200₮ → 1,000₮. Ноолуур 1.5%, мах 1.0%.

Яагаад: малчин зардлаа урьдчилан мэдэж чадна. Ирландын LSL онлайн саналд худалдан авагчаас хураамж авах гэж оролдоод эсэргүүцлийн улмаас буцаасан — зардлыг худалдагч талд байрлуулах нь аюулгүй.
5.2
Escrow 20%

Нийт дүнгийн 20% нь мал хүргэгдэж, ээмэг шилжиж, хүлээн авалт баталгаажих хүртэл тусгай дансанд барина. Үлдсэн 80% нь хэлцэл хаагдсаны маргааш малчинд очно.

5.3
Дөрвөн талын хуваарилалт

Нэг төлбөрөөс малчин, үйлдвэр, тээвэрлэгч, платформ дөрвүүлээ автоматаар авна. Техникийн хувьд «тусад нь төлөлт ба шилжүүлэг» загвар шаардлагатай — энгийн маркетплэйсийн загвар 2-оос дээш хүлээн авагчид ажиллахгүй.

5.4
Эцсийн тооцоо гулуузаар

Мах бэлтгүүлэх сонголтод: урьдчилсан төлбөр = амьд жин × батлагдсан гарц. Нядалгааны дараа 24 цагийн дотор бодит гулуузны жингээр залруулна.

Гарцын жишиг: үхэр 58–64%, хонь 45–54%, ямаа 40–56%
5.5
Төлбөрийн эцсийн хугацаа

Амьд мал: хэлцэл хаагдсанаас T+3 хоног. Ноолуур: T+13 хоног, төлбөр орсны дараа л агуулахын олгох тушаал цахимаар гарна.

Эх загвар: Энэтхэгийн цайны цахим дуудлага — барааг барьцаанд байлгаж төлбөрийн эрсдэлийг тэглэдэг

6 · Мах: ангилал ба хүйтний гинж

6.1
5 үзүүлэлтийн энгийн сүлжээ

Гулуузны жин (халуун стандарт) · шүдний тоо (нас) · өөхний зузаан (12-р хавирганы дээр, дундаж шугамаас 11 см) · pH24 · махны өнгө. Энэ таван үзүүлэлт нь Австралийн AUS-MEAT-ын цөмтэй ижил бөгөөд Монголд хэрэгжих боломжтой.

Яагаад бүтэн EUROP/MSA биш: ЕХ-ны 15 дэд анги, MSA-гийн 39 хэсгийн загвар нь дагалдах дэд бүтэц, сургалт шаарддаг. Эхлээд 5 үзүүлэлтээр эхлээд өргөтгөх нь бодитой.
6.2
Үйлдвэрийн 3 түвшний тэмдэглэгээ

L1 — дотоодын зөвшөөрөл + HACCP. L2 — ISO 22000 / FSSC 22000 + Халал. L3 — ЕХ / Хятадын экспортын бүртгэлтэй. Түвшин нь платформ дээр ил харагдаж, үнийн зөрүү үүсгэнэ.

6.3
Хөргөлтийн шаардлага

Гулууз ≤7°C, дотор эрхтэн ≤3°C хүрсний дараа л «ачилтад бэлэн» төлөв нээгдэнэ. pH-ийн уналт 24 цагт 5.4–5.8 хүрэх ёстой; 5.8-аас дээш бол гэмтэлтэй (DFD) гэж тэмдэглэнэ.

6.4
Хүйтний гинжний тээвэр

Хөргөсөн мах −1.5…+2°C, хөлдөөсөн −18°C-аас хүйтэн. Температурын логгергүй тээвэрлэгч платформд оролцохгүй. Лог 5 минут тутам, хэтрэлт гарвал шууд дохиолол.

6.5
Динамик хадгалах хугацаа

Вакуум савлагаатай хонины мах −0.5°C-т 90 хоног хүртэл. Температур +1°C нэмэгдэх бүрд үлдсэн хугацаа ~30% богиносно — систем бодит логоос «үлдсэн хоног»-ийг тооцоолж харуулна.

Эх сурвалж: MLA Shelf Life Calculator
6.6
Нэг QR — ээмэгнээс хайрцаг хүртэл

Гинж: ээмэгний код → аукционы лот ID → нядалгааны дугаар → GS1-128 хайрцгийн код → тээврийн нэгжийн дугаар. Хэрэглэгч нэг код уншуулж бүх замналыг харна.

7 · Ноолуур: чанараар үнэ ялгах

Монголын ноолуурын гол өвчин нь чанараар үнэ ялгадаггүй явдал. Худалдан авагч хашааны үүдэнд микрон, гарц, өнгийг үл харгалзан бүх ноолуурыг нэг үнээр авдаг тул сайн ноолуур сайн үнэ авдаггүй, малчинд чанар сайжруулах урам үүсдэггүй. Хөдөө аж ахуйн биржид ч ноолуурыг зөвхөн өнгөөр нь ангилдаг.

7.1
Бие даасан лабораторийн гэрчилгээ = үндэс

Гэрчилгээгүйгээр бид өгдөг систем дэлхийд байхгүй. Ноолуурын гэрчилгээ 6 үзүүлэлт: дундаж голч (мкм), голчийн хэлбэлзэл CV%, 30 микроноос бүдүүн ширхгийн хувь, самналтын гарц %, ширхэгийн урт (мм), өнгө.

7.2
Микрон тус бүрийн үнийн лавлагаа

14.0 / 14.5 / 15.0 / 15.5 / 16.0 / 16.5+ микроноор өдөр бүр хаалтын үнэ нийтэлнэ. Энэ бол төслийн бүх утга учир — чанарын дохиог малчин хүртэл хүргэх цорын ганц зам.

Эх загвар: Австралийн Micron Price Guide (MPG)
7.3
Стандарт жин

Үнийг 17% чийгийн сэргэлтэд шилжүүлсэн, цэвэр самнасан килограммаар зарлана — түүхий жингээр биш. Гарц муутай ноолуурыг сайнтай хольж зардаг явдлыг таслах арга.

7.4
Ланзны тодорхойлолт

Ноолуур = дундаж голч ≤19.0 мкм, CV ≤24%, 30 микроноос бүдүүн ширхэг ≤3%. Эдгээрийг хангаагүй бол «ямааны ноос» гэж ангилагдана.

Эх сурвалж: CCMI / АНУ-ын FTC тодорхойлолт, IWTO-8 арга
7.5
Агуулах-консигнацийн урсгал

Малчин агуулахад тушаана → цөм дээж авна → лаборатори гэрчилгээ өгнө → агуулахын баримт гарна → баримт нь арилжаалагдаж, банкны барьцаа болно.

7.6
Нөөц дээж 6 сар

Гэрчилгээний үр дүнд маргавал лацдсан нөөц дээжийг өөр лицензтэй лабораторид дахин шинжлүүлнэ. Дээжийг 6 сар хадгална.

Эх сурвалж: IWTO Цагаан номын сорилын маргааны журам

8 · Тээвэр ба мал амьтны сайн сайхан

8.1
«Ачихад тэнцэх үү?» чеклист

Доголсон, туранхай, сүүлийн үеийн хээлтэй, нүд/эвэр гэмтэлтэй мал ачихыг хориглоно. Чеклистийг ачилтын өмнө платформ дээр бөглөж, зурган нотолгоо хавсаргана.

8.2
Ус, амралтын дүрэм

Уснаас тасрах дээд хугацаа 48 цаг; дараа нь дараагийн аялал эхлэхээс өмнө ≥36 цаг ус, тэжээл, хэвтэх зайтай амралт. Систем маршрутыг зурахдаа амралтын цэгийг автоматаар оруулна.

Эх сурвалж: WOAH Terrestrial Code 7.3 (газраар тээвэрлэх)
8.3
Аяллын бүртгэл (journey log)

Ачих цаг, GPS цэгүүд, зогсоол, температур, хорогдол, буулгах цаг — бүгд бүртгэгдэж, хүлээлцэх бүрд гарын үсэг + гео-тэмдэгтэй зураг үлдэнэ.

8.4
Эрсдэл шилжих мөч

Мал тээврийн хэрэгсэлд ачигдах мөчид эрсдэл худалдан авагчид шилжинэ. Замын даатгалыг худалдан авагч хийнэ — платформ даатгалын саналыг тэр мөчид санал болгоно.

9.1
НӨАТ — чөлөөлөгдсөн

Малчин, малчдын хоршоо, мал бүхий этгээдийн борлуулсан таван хошуу мал, анхан шатны боловсруулалтад ороогүй мах, сүү, арьс шир, ноолуур, ноос нь НӨАТ-аас чөлөөлөгдөнө. Баримтад VAT_FREE тавигдана. Гэхдээ платформын комисс НӨАТ-тай, боловсруулсан махан бүтээгдэхүүн ч мөн адил.

Эх сурвалж: НӨАТ-ын тухай хууль 13.1.29
9.2
И-баримт автоматжуулалт

Хэлцэл хаагдмагц POS API-аар баримт үүсч, 33 оронтой ДДТД болон QR буцна. Байгууллагад B2B_RECEIPT (ТТД заавал), хувь хүнд B2C_RECEIPT.

9.3
Малчны ХХОАТ

Малчны мал борлуулсан орлогын татварын чөлөөлөлт 2020 оноос хүчингүй болсон. Систем хэлцэл тус бүрийн орлогыг бүртгэж тайланд бэлдэнэ. Суутган тооцох эсэх, хэн тайлагнахыг Татварын ерөнхий газраас албан бичгээр тодруулах шаардлагатай.

9.4
Мал эмнэлгийн гэрчилгээ

Мал, түүхий эдийг сум, дүүргийн нутгаас гаргах бүрд заавал. Амьд малын гэрчилгээ 30 хоног хүртэл хүчинтэй; гэрчилгээнд гарах цэг, хяналтын пост, маршрут зааж өгдөг. Платформын урсгалд эдгээр нь заавал бөглөх талбар.

9.5
Escrow-ийн эрсдэл

Мөнгийг платформ өөрөө дансандаа барих нь Үндэсний төлбөрийн системийн тухай хуулийн дагуу Монголбанкны зөвшөөрөл шаардаж болзошгүй. Сонгосон зам: платформ мөнгө хадгалахгүй — банк, төлбөрийн байгууллагатай түншилж, тэдний зөвшөөрөл дор тусгай данс ажиллуулна.

9.6
Гэрээ ба цахим гарын үсэг

Монголд цахим худалдааны тусгай хууль, дуудлага худалдааны бие даасан хууль байхгүй тул платформын дүрэм нь гэрээгээр хүчин төгөлдөр болно. Гурван талын гэрээг тоон гарын үсгээр баталгаажуулна — тоон гарын үсэг нь цаасан гарын үсэгтэй адил хүчинтэй.

10 · Зориуд хийхгүй зүйлс

10.1
Бүх зүйлийг нэг дор хийхгүй

Австралийн ноосны салбар «WoolQ» гэсэн бүрэн портал барихад 8–12 сая ам.доллар зарцуулаад худалдааны модулиа хаасан. Шалтгаан: салбар өөрөө хүсээгүй. Бид эхлээд нэг аймаг, нэг төрөл дээр ажиллуулж, дараа нь тэлнэ.

10.2
Худалдан авагчаас хандалтын хураамж авахгүй

Ирландын LSL онлайн санал өгөхөд жилийн хураамж тогтоох гэж оролдоод эсэргүүцлийн улмаас буцаасан. Худалдан авагчийн тоо = ханшийн чанар.

10.3
Одоо байгаа сувгийг устгахгүй

AuctionsPlus Wool амжилттай болсон шалтгаан нь аукционыг орлоогүй, түүн дээр давхарласанд оршино. Бид ч мөн адил — одоогийн хоршоо, бэлтгэн нийлүүлэгчийг өрсөлдөгч биш, суваг болгоно.

10.4
Биржийн үүрэг авахгүй

Платформ өөрөө худалдаанд оролцож, лот худалдан авахгүй. Дүрмийг зохицуулагч зөвлөл — 4 худалдан авагч + 4 худалдагчийн тэнцүү бүрэлдэхүүнтэй — тогтооно.

Тодруулга шаардлагатай асуудлууд
  • Мал дахин борлуулахад анх худалдан авсан үнийг хасаж татвар тооцох боломж — Татварын ерөнхий газрын албан тайлбар.
  • Нядалгааны газар, мах боловсруулах үйлдвэрийн зөвшөөрөл Зөвшөөрлийн тухай хуулийн аль хавсралтад орсон.
  • Мах, тээврийн хэрэгслийн ариун цэврийн MNS стандартын тодорхой дугаарууд.
  • Хэрэглэгчийн эрхийг хамгаалах тухай хуулийн шинэчилсэн найруулга батлагдсан эсэх.